หัวข้อการศึกษา: สาเหตุที่ทำให้ผู้ใช้สารเสพติด (People Used Drugs) ที่เคยรับสารทดแทนเมทาโดนเลิกรับบริการหรือหลุดจากระบบการบำบัด
ที่มา: กลุ่ม ฅ ฅน เพื่อการเปลี่ยนแปลง (ก่อนจดทะเบียนเป็นมูลนิธิฯ) ให้บริการเมทาโดนในชุมชน ภายใต้มาตรฐานของโรงพยาบาล ผ่านศูนย์สุขภาพชุมชน (Drop In Center) 5 แห่ง ในอำเภอแม่ฟ้าหลวงและแม่จัน ผู้รับบริการจำนวน 218 ราย (ข้อมูล ณ เดือนก.พ. 2567) จากการให้บริการพบว่าผู้รับบริการบางส่วนเลิกกินเมทาโดนกลางคันและหลุดจากระบบการบำบัด
วัตถุประสงค์การศึกษา: เพื่อค้นหาสาเหตุที่ทำให้ผู้รับการบำบัดเมทาโดนเลิกรับบริการหรือหลุดจากระบบบำบัด โดยมีสมมุติฐานว่า สาเหตุที่ทำให้ผู้รับการบำบัดเลิกกินเมทาโดนกลางคันและหลุดจากระบบ เกิดจากปริมาณโดสที่ได้รับไม่เพียงพอต่อความต้องการ
พบว่า ปัจจัยหลักที่ทำให้ผู้ใช้สารเสพติดเข้าสู่ระบบการบำบัดคือ คืออยากเลิก และลดค่าใช้จ่ายในการซื้อสารเสพติด เป็นการบำบัดด้วยความสมัครใจ
สาเหตุหลักที่ทำให้ไม่สามารถอยู่ในระบบบำบัดและเลิกกินเมทาโดนกลางคัน มีดังนี้
40% เป็นปัจจัยเรื่องการเดินทาง คือ เดินทางลำบากระยะทางไกล และไม่มีค่าใช้จ่ายในการเดินทาง
12% ถูกตัดสิทธิ์เพราะผิดเงื่อนไขของโรงพยาบาล
9% โรงพยาบาลมีเงื่อนไขกฎเกณฑ์ที่ไม่เอื้อ
7% ระบุว่าเมทาโดนโดสไม่เพียงพอ
64% ต้องการกลับเข้าสู่ระบบอีกครั้งโดย 82% อยากรับบริการที่ศูนย์ Drop In Center ของกลุ่ม ฅ ฅนฯ เพราะใกล้บ้าน ใช้ภาษาเดียวกัน บริการเป็นมิตร
ความหวังความฝันในการบำบัด คือ อยากเลิกหรือลดการใช้สารเสพติด อยากได้บริการที่ดี ต้องการเมทาโดนใกล้บ้าน หรือมีบริการส่งถึงบ้าน อยากให้แพทย์ พยาบาล ผู้นำชุมชน และเจ้าหน้าที่รัฐ ปฏิบัติด้วยความเท่าเทียมและเข้าใจ
อุปสรรคสำคัญที่ทำให้ผู้รับการบำบัดเลิกกินเมทาโดนกลางคัน คือ การเดินทางที่ยากลำบากและเงื่อนไขของโรงพยาบาล การมีบริการเมทาโดนในชุมชนใกล้บ้าน ช่วยลดอุปสรรคในการเดินทาง นอกจากนี้การปรับเงื่อนไขของโรงพยาบาลให้มีความยืดหยุ่นมากขึ้น ส่งเสริมให้ชุมชนและหน่วยงานภาคประชาสังคมมีส่วนร่วม ช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการบำบัด ทำให้ผู้รับการบำบัดอยู่ในระบบอย่างต่อเนื่อง สามารถติดตามปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ให้ลด ละ เลิก ใช้สารเสพติดได้
ข้อเสนอเพื่อปรับปรุงบริการ
1. ขยายบริการเมทาโดนในชุมชน และพัฒนาทางเลือกใหม่ในการบำบัด เช่น เมทาโดนเดลิเวอรี หรือระบบ “เพื่อนช่วยเพื่อน”
2. ปรับเงื่อนไขของโรงพยาบาล ให้ยืดหยุ่นและเป็นมิตร เช่น โดส ที่เพียงพอ ขั้นตอนสะดวก ลดการตัดสิทธิ์ มีล่ามหรือผู้ช่วยดูแล
3. สนับสนุนทางสังคม เช่น บริการให้คำปรึกษา ช่วยเหลือรายกรณี และพัฒนาคุณภาพชีวิตด้านอาชีพ การศึกษา
4. ลดการตีตราและการเลือกปฏิบัติ ในระบบสาธารณสุขและการบังคับใช้กฎหมาย
5. เน้นกลุ่มวัยรุ่น เพื่อลดการเริ่มใช้ยาเสพติดรายใหม่