การประชุมสรุปบทเรียนการให้บริการเมทาโดนในชุมชน จัดขึ้นเมื่อวันที่ 5 กุมภาพันธ์ 2569 ณ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลบ้านปางมะหัน ตำบลเทอดไทย อำเภอแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย มีผู้เข้าร่วมจำนวน 18 คน ประกอบด้วย ผู้แทนหน่วยงานสาธารณสุข ภาคประชาสังคม ผู้นำและอาสาสมัครชุมชน รวมถึงผู้รับการบำบัด โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อถอดบทเรียน วิเคราะห์ความสำเร็จ ปัจจัยเอื้อ และ ข้อจำกัดของการจัดบริการเมทาโดนในชุมชน โดยความร่วมมือระหว่างโรงพยาบาลแม่ฟ้าหลวง หน่วยบริการสาธารณสุขในพื้นที่ และมูลนิธิ ฅ ฅน เพื่อการเปลี่ยนแปลง (PCF)
การจัดบริการเมทาโดนในชุมชนบ้านปางมะหันเริ่มต้นจากสถานการณ์การใช้สารเสพติด ที่มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว โดยเฉพาะในกลุ่มเยาวชน และการเกิดเหตุใช้ยาเกินขนาดจนเสียชีวิตในพื้นที่ชายแดนที่มีความเปราะบางสูง โรงพยาบาลแม่ฟ้าหลวงจึงประสานความร่วมมือกับ PCF เพื่อดำเนินงานตามแนวคิด Harm Reduction โดยเริ่มจากการประเมินสถานการณ์อย่างรวดเร็ว (Rapid Situation Assessment: RSA) การสร้างความเข้าใจกับผู้นำชุมชน และการออกแบบ รูปแบบบริการเมทาโดนในชุมชนอย่างมีส่วนร่วม ก่อนเริ่มให้บริการจริงในรูปแบบ Mobile Clinic ตั้งแต่วันที่ 29 พฤศจิกายน 2565 ผู้รับบริการเริ่มแรก จำนวน ทั้งหมด 26 ราย เพศชาย 24 ราย เพศหญิง 2 ราย ผู้รับบริการปัจจุบันกิน 17 ราย โดย หลุดจากระบบการบำบัด 9 ราย
ผลการดำเนินงานพบว่า การจัดบริการเมทาโดนในชุมชนช่วยเพิ่มการเข้าถึงการบำบัด ลดอุปสรรคด้านการเดินทาง ค่าใช้จ่าย และการตีตรา ผู้รับการบำบัดมีคุณภาพชีวิตดีขึ้นอย่างชัดเจน ทั้งด้านสุขภาพกาย การประกอบอาชีพ รายได้ และความสัมพันธ์ในครอบครัว แม้ผู้รับการบำบัดบางรายยังคงใช้สารเสพติดร่วม แต่สามารถลดปริมาณและความถี่การใช้ และคงอยู่ในระบบบำบัดได้ภายใต้แนวคิด Harm Reduction ส่งผลให้ตัวชี้วัดการติดตามรักษาต่อเนื่อง (Retention Rate) เป็นไปตามเกณฑ์ของกระทรวงสาธารณสุข และช่วยลดอัตราการกระทำผิดและปัญหาอาชญากรรมในชุมชน
บทเรียนสำคัญที่ได้จากการดำเนินงาน ได้แก่ (1) การมีองค์กรภาคประชาสังคมเป็นกลไกกลางในชุมชน ช่วยสร้างพื้นที่ปลอดภัยและความไว้วางใจแก่ผู้ใช้สารเสพติด (2) รูปแบบการทำงานแบบภาคีเครือข่ายที่มีเป้าหมายร่วมกัน ระหว่างโรงพยาบาล หน่วยบริการปฐมภูมิ ชุมชน และ NGO ทำให้การจัดบริการสามารถดำเนินได้ภายใต้มาตรฐานและกรอบกฎหมาย (3) การดูแลแบบองค์รวมและต่อเนื่อง โดยเจ้าหน้าที่ที่เข้าใจบริบท ภาษา และวัฒนธรรมในพื้นที่ เป็นปัจจัยสำคัญต่อความสำเร็จของการบำบัด